Χρόνια δυσκοιλιότητα

Χρόνια δυσκοιλιότητα

Γεώργιος Χουλιάρας, Παιδίατρος - Παιδογαστρεντερολόγος Επιστηµονικός Συνεργάτης, Παιδιατρικό Κέντρο Αθηνών

Τι είναι η δυσκοιλιότητα και πότε εµφανίζεται

Ως δυσκοιλιότητα ορίζεται η καθυστέρηση ή η δυσκολία στη λειτουργία της αφόδευσης, η οποία προκαλεί σηµαντική δυσφορία στο παιδί. Στην Ελλάδα, εκτιµάται ότι αφορά περίπου 13% των παιδιών προσχολικής ηλικίας. Μπορεί να εµφανιστεί από τις πρώτες ηµέρες ζωής. Η εµφάνισή της έως την ηλικία των 12 µηνών θα πρέπει να εγείρει την υπόνοια οργανικού προβλήµατος και να πραγµατοποιείται εργαστηριακός έλεγχος για τον αποκλεισµό οργανικών προβληµάτων

Αιτιολογία

Μετά τον πρώτο χρόνο, η δυσκοιλιότητα είναι κατά κανόνα λειτουργικής φύσεως και χαρακτηρίζεται από εκούσια αναστολή της κένωσης από το παιδί. Πρόκειται δηλαδή για µία διαταραχή συµπεριφοράς, η οποία συχνά πυροδοτείται από φόβο λόγω προηγούµενης επώδυνης κένωσης και δηµιουργία φαύλου κύκλου, όπου η αναστολή οδηγεί σε πιο σκληρά κόπρανα επιδεινώνοντας τον πόνο και τον επακόλουθο φόβο. Σε άλλες περιπτώσεις, η εκούσια αναστολή έχει ψυχολογικό υπόβαθρο και εκφράζει την αντίδραση ή δυσφορία του παιδιού σε µία νέα κατάσταση του περιβάλλοντος (π.χ ερχοµός νέου παιδιού στην οικογένεια, ταξίδια, αλλαγή περιβάλλοντος, φυγή αγαπηµένου προσώπου ή απόπειρα αφαίρεσης της πάνας και εκπαίδευσης στη τουαλέτα). Μία άλλη κατηγορία µη οργανικών αιτίων είναι η διατροφή, στις περιπτώσεις εκείνες που υπάρχει χαµηλό υπόλειµµα, δηλαδή µικρή ποσότητα φυτικών ινών στο καθηµερινό διαιτολόγιο του παιδιού, το οποίο οδηγεί σε αφυδατωµένα, σκληρά κόπρανα.

Εκτός της λειτουργικής µορφής, υπάρχουν αρκετές παθολογικές κατατάσεις, οι οποίες οδηγούν σε δυσκοιλιότητα:

•  Χρήση φαρµάκων, όπως ο σίδηρος, τα αντιόξινα και τα αντικαταθλιπτικά

•  Αλλεργία στο γάλα αγελάδος (συνήθως σε παιδιά µικρότερα του έτους)

•  Ανατοµικές ανωµαλίες της ορθοπρωκτικής περιοχής, µε κύριο εκπρόσωπο τη συγγενή στένωση ή ατρησία ορθού/πρωκτού και τον έκτοπο πρωκτό

•  Συγγενής διαταραχή στη νεύρωση του εντέρου (συγγενές µεγάκολο)

•  Ενδοκρινολογικά προβλήµατα, όπως ο υποθυρεοειδισµός

•  Κοιλιοκάκη

•  Ανατοµικές ανωµαλίες (π.χ. µηνιγγοµυελοκήλη), κακώσεις ή όγκοι του νωτιαίου µυελού

Συµπτώµατα

•  Απουσία κένωσης για αρκετές ηµέρες (λιγότερες από τρεις καλές σε ποσότητα, µαλακές κενώσεις, την εβδοµάδα)

•  Σκληρά και αφυδατωµένα κόπρανα σα µικρά πετραδάκια ή σα µικροί σβώλοι ενωµένοι µεταξύ τους

•  Πολύ ογκώδη κόπρανα δυσανάλογα για την ηλικία και το σωµατικό µέγεθος του παιδιού, τα οποία µπορεί να έχουν βουλώσει την τουαλέτα

•  Κοιλιακό άλγος

•  Ακούσια απώλεια µικρής ποσότητας συνήθως υδαρών κοπράνων (συνήθως µε τη µορφή υγρού λεκέ στο εσώρουχο). Αυτό το φαινόµενο λέγεται εγκόπριση και στην περίπτωση της δυσκοιλιότητας αποτελεί ένδειξη ότι το τελικό τµήµα του εντέρου είναι γεµάτο από κόπρανα (ψευδοδιάρροια από υπερχείλιση)

•  Ζωηρό κόκκινο αίµα στην επιφάνεια σκληρών κοπράνων και στο χαρτί τουαλέτας, όταν υπάρχει ραγάδα του πρωκτού

•  Μειωµένη όρεξη

•  Μετεωρισµός (φούσκωµα) της κοιλιάς

•  Προβολή του εντέρου από τον πρωκτό (πρόπτωση)

•  Εκκεντρική συµπεριφορά, η οποία αφορά τη λειτουργική δυσκοιλιότητα µε αναστολή της κένωσης και εκδηλώνεται την ώρα της σύσπασης του εντέρου, µε την προσπάθεια του παιδιού να την αναστείλει. Μπορεί να δείτε το παιδί σας να σταυρώνει ή να τεντώνει τα πόδια του, να σφίγγει τους γλουτούς του, να κυλιέται στο πάτωµα ή να κάνει γκριµάτσες.

Επιπλοκές

Η δυσκοιλιότητα στα παιδιά µπορεί να είναι δυσάρεστη, αλλά ευτυχώς δεν είναι σοβαρή. Σε περιπτώσεις που χρονίζουν, µπορεί σπάνια να παρουσιαστούν οι παρακάτω επιπλοκές:

•  Επώδυνες πληγές στο δέρµα γύρω από τον πρωκτό (ραγάδες)

•  Ατονία του εντέρου, λόγω χρόνιας κοπρόστασης και διάτασής του

•  Κοινωνικός αποκλεισµός και εκφοβισµός σε περιπτώσεις παιδιών που λερώνονται στο σχολείο

Εξετάσεις και ∆ιάγνωση

Η διάγνωση της λειτουργικής δυσκοιλιότητας τίθεται κατά κανόνα κλινικά µε το ιστορικό και την αντικειµενική εξέταση του παιδιού. Σε ορισµένες περιπτώσεις που υπάρχει υποψία υποκείµενου οργανικού αιτίου, θα χρειαστεί να πραγµατοποιηθούν ορισµένες ειδικές εξετάσεις:

•  Ορθοπρωκτική µανοµετρία, για αξιολόγηση της λειτουργίας του πρωκτού

•  Βαριούχος υποκλισµός για τον έλεγχο της ανατοµίας του παχέος εντέρου

•  Βιοψία ολικού πάχους τοιχώµατος ορθού, όταν υπάρχει υποψία συγγενούς µεγακόλου

•  Μελέτη ταχύτηας διάβασης του πεπτικού σωλήνα

•  Κολονοσκόπηση

•  Ορολογικός έλεγχος για κοιλιοκάκη

•  Έλεγχος θυρεοεοδικής λειτουργίας

Θεραπείες και φάρµακα

Ανάλογα µε την περίπτωση, ο παιδίατρος µπορεί να σας χορηγήσει υποκατάστατα φυτικών ινών ή ουσίες που µαλακώνουν τα κόπρανα, µε στόχο τουλάχιστον 3 µαλακές, καλές σε ποσότητα κενώσεις ανά εβδοµάδα (ωσµωτικώς δρώσες ουσίες που συγκρατούν νερό στον αυλό του εντέρου).

Αν διαπιστώσει ότι µεγάλη µάζα σκληρών κοπράνων φράσει το τελικό τµήµα του εντέρου, µπορεί να συστήσει καθαρτικά για να κενωθεί το έντερο. Η χρήση κλυσµάτων ή υπόθετων θα πρέπει να αποφεύγεται και να εφαρµόζεται µόνο σε ακραίες περιπτώσεις, όπου δε λειτουργεί καµία εναλλακτική λύση. Σε καµία περίπτωση µη χορηγήσετε καθαρτικά στο παιδί χωρίς την έγκριση του παιδιάτρου.

Σε σπάνιες περιπτώσεις οργανικής αιτιολογίας, η δυσκοιλιότητα µπορεί να χρειαστεί ειδική αντιµετώπιση όπως χειρουργική παρέµβαση, π.χ. στην περίπτωση του συγγενούς µεγακόλου ή ανωµαλιών της σπονδυλικής στήλης, που προκαλούν πλήρη ακινησία του εντέρου.