Σχολική τσάντα: Αθώα για τη σκολίωση – είναι όμως το ίδιο και για τους πόνους στη ράχη και τη μέση στα παιδιά;

Σχολική τσάντα: Αθώα για τη σκολίωση – είναι όμως το ίδιο και για τους πόνους στη ράχη και τη μέση στα παιδιά;

Γράφει ο Δρ Σ. Λ. Παπαστεφάνου MD, BC(Orth), PhD, Χειρουργός Σπονδυλικής Στήλης – Ορθοπαιδικός, Επιστημονικός συνεργάτης του Παιδιατρικού Κέντρου Αθηνών

Έχω νωπή στη μνήμη μου την περίεργη εκείνη ημέρα στα τέλη της δεκαετίας του 1960 που ο δάσκαλος με σήκωσε στην τάξη και με διέταξε να αδειάσω όλη μου την σχολική τσάντα. Από τεμπελιά, κουβαλούσα όλα μου τα βιβλία και τετράδια, κάθε μέρα στην ταλαίπωρη σάκκα. Την εποχή εκείνη, η βαριά τσάντα ήταν σημείο επιμέλειας και μου έδινε μία καλή δικαιολογία για τη μάνα μου, να παίζω μπάλα με τους φίλους μου, μιάς και εγώ έδειχνα “επιμελής”.

Φαντασθείτε την ντροπή μου, όταν ο δάσκαλος με ανέδειξε σαν τον επόμενο μαθητή που πρόκειται να αναπτύξει σκολίωση.  Υπέδειξε σε όλους τους συμμαθητές και συμμαθήτριές μου πως ΝΑ ΜΗΝ κουβαλούν τέτοια βαριά τσάντα.

Δεν ανέπτυξα ποτέ ιδιοπαθή σκολίωση της σπονδυλικής μου στήλης και η μέση μου με ενόχλησε για πρώτη φορά πολύ αργότερα στα πρώτα χρόνια της ειδικότητας, σε ηλικία σχεδόν 30 ετών. Δεν θα έγραφα αυτό το σημείωμα αν στην παράκληση του νοσοκομείου μου για ενημέρωση των γονέων παιδιών, με αφορμή την καινούργια σχολική χρονιά, δεν ερχόταν να προστεθεί και η παράκληση της μητέρας μικρής μου ασθενούς που με ρώτησε αν το παιδί πρέπει να μεταφέρει στην σχολική της τσάντα ΟΛΑ τα βιβλία και τα τετράδια της τάξης καθημερινά, όπως ενθαρρύνουν οι δάσκαλοι του σχολείου της!  

Εμεινα με το στόμα ανοιχτό! Νόμιζα – λάθος μου (!) – ότι το θέμα είχε λυθεί προ πολλού! Μία εικοσαετία στο εξωτερικό και έχοντας μία κόρη στο σχολείο, δεν με προετοίμασε για την έκπληξη. Μικρή έρευνα στο διαδίκτυο με έπεισε ότι η διχογνωμία είναι πραγματική στη χώρα μας και τέτοια εποχή κάθε χρόνο αποτελεί σχεδόν έθιμο διάφοροι να συμβουλεύουν τους ανησυχούντες γονείς για την σχολική τσάντα και τη σκολίωση. 

Το βασικό ερώτημα είναι εάν το βάρος της τσάντας από μόνο του μπορεί να αλλάξει το ανατομικό σχήμα της αναπτυσσόμενης σπονδυλικής στήλης, δημιουργώντας σκολίωση ή κύφωση; Η απάντηση οφείλει, και είναι, σαφέστατα ΟΧΙ.

Η σκολίωση είναι μία ιδιαίτερη πάθηση της αναπτυσσόμενης σπονδυλικής στήλης, που δημιουργείται από ενδογενείς οργανικούς παράγοντες, με γενετική προδιάθεση σε μερικά παιδιά μόνον, και δεν μπορεί να προληφθεί ούτε με ειδικές ασκήσεις, ούτε με γυμναστική, ούτε με ειδικές τσάντες.

Μελέτες με μεγάλο αριθμό παιδιών σε βάθος χρόνου δείχνουν ότι ακόμα και υπερβολικές δυνάμεις στην αναπτυσσόμενη σπονδυλική στήλη δεν επηρεάζουν την ανάπτυξή της. Το σχήμα της σπονδυλικής στήλης παιδιών με σκολίωση δεν επηρεάζεται από τη σχολική τσάντα.

Την τελευταία 15ετία αυξάνονται όμως οι αναφορές για πόνο στην ράχη και την οσφύ σε παιδιά, κυρίως στη Δυτική Ευρώπη και Βόρεια Αμερική. Επιδημιολογικές μελέτες απέτυχαν να συνδέσουν την αυξημένη αναφορά πόνου από τα παιδιά με πραγματικές ανατομικές αλλαγές οιασδήποτε αιτιολογίας. Δική μας μελέτη από την Βόρεια Αγγλία αναγνώρισε ότι 30% του συνόλου των παιδιών με πόνο στη σπονδυλική στήλη δεν είχε κανένα ανατομικό εύρημα! Ήταν όμως αξιοσημείωτο ότι η μεγάλη πλειοψηφία τους προερχόταν από περιοχές φτωχές με μεγάλη μακροχρόνια ανεργία. Η οσφυαλγία αναφερόταν ως η κυρίαρχη αιτία της γονεϊκής ανεργίας, που και αυτή με τη σειρά της είχε άλλα πολιτικά και κοινωνικά αίτια στη συγκεκριμμένη περιοχή. Οκτώ χρόνια μετά κανένα από τα υπό μελέτη παιδιά δεν είχε παρουσιάσει οποιοδήποτε επιπλέον σύμπτωμα που να εγείρει ανησυχία.

Στη χώρα, μας τέτοιες μελέτες μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν και πρέπει να υπάρξουν στο άμεσο μέλλον.

Μπορούμε, όμως, να σταχυολογήσουμε γενικές συμβουλές για μία αρχική υποστήριξη των μικρών μαθητών και των γονέων τους, σε ερωτήματα όπως: υπάρχει κατάλληλη τσάντα; ποιό μπορεί να είναι το μέγιστο επιτρεπτό βάρος;  

  • Το βάρος της σχολικής τσάντας να περιορίζεται στο ελάχιστα απαραίτητο. Εν ανάγκη ας αφεθούν κάποια βιβλία στο σχολείο. Η χρήση ηλεκτρονικών μέσων αυτή τη χρονική στιγμή δεν διευκολύνεται για λόγους οικονομικούς, κοινωνικούς και επίβλεψης. Ίσως όμως να αποτελεί το μέλλον της μάθησης και η πολιτεία να πρέπει να το σκεφτεί. 

 

  • Τσάντες με φαρδιά λουριά και αναρτήσεις από την πλάτη ή και γύρω από τη μέση βοηθούν στην καλύτερη κατανομή του βάρους και πιθανόν διευκολύνουν την μεταφορά κάποιου όγκου βιβλίων. Έχει προταθεί ότι το βάρος της τσάντας δεν πρέπει να υπερβαίνει περίπου το 10% του βάρους σώματος του μικρού μαθητή. Επιτρέψτε μου να αμφιβάλλω αν τσάντες με τροχούς είναι οι ευκολότερες στην πραγματικότητα των πεζοδρομίων και της νοοτροπίας των οδηγών μας. Μία τέτοια τσάντα είναι ίσως πιο εύκολο να συρθεί αλλά μειώνει και την ευελιξία του μαθητή ανάμεσα σε διερχόμενα αυτοκίνητα.

Χρησιμοποιώντας την κοινή λογική, αν το παιδί συνεχίζει να πονά, αν ο πόνος παρουσιάζεται και σε άλλες δραστηριότητες του παιδιού και όχι μόνο με την τσάντα (λόγου χάριν σε υπερέκταση του κορμού όταν παίζει μπάσκετ με τους φίλους του), αν παρουσιάζεται κυρίως τη νύχτα αλλά κάπως υποχωρεί την ημέρα, τότε ο γονιός πρέπει να ζητήσει τη γνώμη του παιδιάτρου ή και του ειδικού.

Καλή σχολική χρονιά!!!