Πώς να μάθετε να ζητάτε συγνώμη

Πώς να μάθετε να ζητάτε συγνώμη

«Οι τέσσερις μας παίζαμε Monopoly σε ομάδες, αγόρια εναντίων κοριτσιών – ο άνδρας μου μαζί με το δεκάχρονο γιο μας, ενάντια σε εμένα και την 13χρονη κόρη μας. Είχα περάσει μία πολύ δύσκολη μέρα στο γραφείο και στο νεροχύτη με περίμενε μία τεράστια στοίβα με πιάτα. Τα αγόρια μάς κέρδιζαν με διαφορά και πανηγύριζαν σε τέτοιο βαθμό, που ακόμη και εγώ, η λιγότερο ανταγωνιστική από όλους μας, ένιωθα ενοχλημένη. Καθώς ο γιος μου έριξε τα ζάρια, το χέρι του ακούμπησε το ένα ζάρι. «Πεντάρες φώναξε!». Εγώ, χωρίς να το σκεφτώ, του είπα: «Περίμενε, το χέρι σου ακούμπησε στο ζάρι. Δε μετράει -  θα πρέπει να ξαναρίξεις». Ο γιος μου με κοίταξε σοκαρισμένος, λέγοντας: «Μα έγινε κατά λάθος». Εγώ επέμεινα. Η κατάσταση ξέφυγε εκτός ορίων, ο γιος μου παράτησε το παιχνίδι και εγώ έτρεξα στο δωμάτιο μου.

Μόλις ηρέμησα, πήγα να το βρω στο δωμάτιό του, όπου ξέσπασε σε κλάματα: «’Έγινε κατά λάθος, δεν το ήθελα» και είπα το μόνο πράγμα, που θα μπορούσα να πω: «έχεις δίκιο».

Έγειρε πάνω μου και με αγκάλιασε. «Ήταν λάθος μου που το έκανα τόσο μεγάλο θέμα» είπα. «Έχεις δίκιο, δεν το ήθελες. Με συγχωρείς - είχα μία πολύ δύσκολη ημέρα σήμερα και ξέσπασα σε εσένα. Με συγχωρείς και πάλι, την επόμενη φορά θα προσέχω περισσότερο τη στάση μου απέναντί σου».

Η αξία της συγνώμης

Το να μπορεί ένας γονιός να ζητάει συγνώμη, αυθεντικά, είναι κάτι πολύ σημαντικό και απαραίτητο για την καλύτερη σχέση με τα παιδιά του και τα συναισθήματα όλων μέσα στο οικογενειακό σύστημα. Η συγνώμη συνοδεύεται από τη συγχώρεση, συνθήκες που λειτουργούν, συγχρόνως, στην αλληλεπίδρασή μας με τους άλλους. Μπορεί να είναι δύσκολο να ξεχωρίσει κανείς ανάμεσα στην αυθεντική συγνώμη και συγχώρεση, η οποία προσφέρει συναισθηματική απελευθέρωση και προωθεί τη συμφιλίωση και την εξέλιξη στη σχέση και στην ανώριμη συγνώμη και συγχώρεση, η οποία είναι μία αμυντική στρατηγική, που προκύπτει από την ανικανότητα να νιώσει κάποιος ικανοποιητικά ασφαλής ή ικανός να αντιμετωπίσει αυτόν που έκανε το λάθος, ώστε να μεταδώσει το κατάλληλο συναίσθημα και να μεταβεί προς την κάθαρση, την αυτοεπιβεβαίωση και ενδυνάμωση.

Για παράδειγμα, μία συγγνώμη τύπου «Με συγχωρείς…, αλλά...» δεν αποτελεί ειλικρινή τρόπο αναγνώρισης του λάθους σαν γονιός, αφού έχει την ανάγκη να διδάξει αλλά και να δικαιολογήσει την στάση του.  Το να λέμε συγνώμη είναι εξίσου σημαντικό ακόμη και σε μωρά και νήπια. Σκεφτείτε πόσες φορές τα μικρά παιδιά ακούνε τους μεγάλους να λένε: «Χτύπησες τον αδερφό σου;/ Πήρες τα παιχνίδια του φίλου σου;/ ΤΩΡΑ ΖΗΤΑ ΣΥΓΝΩΜΗ!». Το να λέτε στα παιδιά να ζητούν συγνώμη μοιάζει μάταιος αγώνας, αν δεν το έχουν βιώσει από εσάς και γιατί δε γνωρίζουν τι θα πει συγχώρεση. Οπότε ακόμα και να το πουν επειδή τους διδάξατε πως πρέπει, θα είναι μία ανώριμη συγνώμη που δεν θα εννοούν και δε θα αντιλαμβάνονται την ουσία της. Ο μόνος τρόπος για να το μάθουν είναι μέσα από εσάς και τη δική σας συμπεριφορά απέναντί τους.

Μία πραγματική συγνώμη είναι εκείνη, που δηλώνει, σαφώς, τι έκανε λάθος ο ενήλικας με απλό τρόπο, ώστε να το αντιληφθεί το παιδί, όπως «σε μάλωσα και δεν έπρεπε να το είχα κάνει αυτό, με συγχωρείς», χωρίς δικαιολογίες του τύπου «με συγχωρείς που σε μάλωσα, αλλά η στάση σου μου προκάλεσε θυμό». Όταν το αλλά μπαίνει μπροστά από τη συγνώμη, χάνει την αξία της. Ενθαρρύνετε το παιδί σας να μη φοβάται τα λάθη, αντίθετα να τα αναγνωρίζει ως μέρος της αλληλεπίδρασής μας με τους άλλους, να τα αντιμετωπίζει και να τα διορθώνει.

Η σημασία της συγνώμης στα παιδιά

Το να εκφράσετε μία αληθινή συγνώμη μεταξύ ενός ενήλικα και ενός παιδιού μπορείτε να επιτύχετε με τρία πράγματα:

  • μαθαίνετε στα παιδιά πώς να αναγνωρίζουν τη διαφορά μεταξύ του σωστού και του λάθους, με αυτόν τον τρόπο αποκτούν συνείδηση και ηθικά κριτήρια.
  • βοηθά τους γονείς να χτίσουν μία υγιή σχέση με τα παιδιά τους. Τα λάθη είναι ανθρώπινα και σίγουρα θα κάνουμε λάθη στη ζωή μας. Το να διορθώνουμε, όμως, τα λάθη μας (λέγοντας συγνώμη και συγχωρώντας) μπορεί να περάσει τη σχέση μας σε ένα επόμενο επίπεδο, αμοιβαίας εκτίμησης, αναγνώρισης και αποδοχής κυρίως.
  • το να ζητάμε συγνώμη μαθαίνει στα παιδιά (ακόμη και στα νήπια) πώς να αναλαμβάνουν τις συνέπειες των πράξεών τους και πώς να συγχωρούν. Βοηθάμε τα παιδιά να μην είναι άκαμπτα και να δημιουργούν πιο δυνατές και ειλικρινείς σχέσεις.

Γιατί είναι τόσο σημαντικό να διορθώνεις το λάθος σου

Κάθε γονιός έχει τα όρια του. Κάθε γονιός μπορεί κάποια στιγμή να πει κάτι που δεν το εννοεί και να μη νιώθει περήφανος για αυτό. Το σημαντικό είναι να αναγνωρίσει το λάθος του καινα ζητήσει συγχώρεση.

Όταν ο γιος μου με αγκάλιασε μετά από το περιστατικό με το ζάρι, του φίλησα το κεφάλι και του ψιθύρισα στο αυτί «Είμαι πολύ χαρούμενη, που έχουμε αυτή τη σχέση και μπορούμε να εκφραζόμαστε με ειλικρίνεια». Τότε, εκείνος με έσφιξε περισσότερο στην αγκαλιά του και μου είπε: «Σε αγαπώ τόσο πολύ μαμά». Κατάλαβα, τότε, ότι το να ζητάς συγνώμη με ειλικρίνεια και να αναλαμβάνεις την ευθύνη των πράξεών σου είναι ο καλύτερος τρόπος για να έρθεις πιο κοντά στα αγαπημένα σου πρόσωπα.

Όταν το οικογενειακό σύστημα φτάσει στο ώριμο στάδιο του, τα μέλη της οικογένειας έχουν αρχίσει να παγιώνουν την εκμάθηση της συγνώμης και της συγχώρεσης ολοκληρωτικά και αυθεντικά. Αποδέχονται, επίσης,  ότι οι διαμάχες θα συνεχίσουν να υπάρχουν ως ένα εν εξελίξει κομμάτι της οικογενειακής ζωής και πως αυτό είναι φυσιολογικό. Συγχρόνως, τα μέλη της οικογένειας, στην πορεία της ζωής τους, θα έχουν ανακαλύψει ότι το να συγχωρείς τον εαυτό σου, τους άλλους ή και την ίδια τη ζωή για τους περιορισμούς της και τα όρια της είναι η ουσιαστική συναισθηματική διεργασία, που επιτρέπει να επομιστείς τα δώρα και τις κατακτήσεις από την κάθε αλληλεπίδραση, σχέση και συνθήκη.

Ευχαριστούμε για την επιστημονική επιμέλεια του άρθρου τη Λουκία Αποστολίδη, Ψυχολόγο, Επιστημονικό Συνεργάτη του Τμήματος Πρόληψης Παιδικής & Εφηβικής Παχυσαρκίας, Παιδιατρικό Κέντρο Αθηνών