Προγεστερόνη και κύηση

Προγεστερόνη και κύηση

Γράφει ο Λάμπρος Γιαννίκος, Μαιευτήρας-Γυναικολόγος, Επιστημονικός Συνεργάτης της ΓΑΙΑ Μαιευτικής Γυναικολογικής

Η προγεστερόνη ανήκει σε μία κατηγορία στεροειδών ορμονών, που ονομάζονται προγεσταγόνα. Κυρίως παράγεται από το ωχρό σωμάτιο στην ωοθήκη, στη διάρκεια της δεύτερης φάσης του εμμηνορυσιακού κύκλου (μετά την ωορρηξία). Παίζει σημαντικό ρόλο στη λειτουργία του κύκλου και στην ανάπτυξη των πρώτων σταδίων της εγκυμοσύνης καθώς και τη διατήρηση της, καθόλη τη διάρκεια αυτής.

Όταν το ωάριο ελευθερώνεται από την ωοθήκη στην ωορρηξία, τα απομεινάρια του ωοθυλακίου, όπου μεγάλωνε το αναπτυσσόμενο ωάριο, σχηματίζουν μία δομή, που ονομάζεται ωχρό σωμάτιο. Αυτό απελευθερώνει προγεστερόνη και προετοιμάζει το σώμα για την κύηση, στη περίπτωση που το απελευθερούμενο ωάριο γονιμοποιηθεί.

Αν το ωάριο δε γονιμοποιηθεί, το ωχρό σωμάτιο λύεται, η παραγωγή προγεστερόνης πέφτει και ένας νέος εμμηνορρυσιακός κύκλος ξεκινά.

Αν το ωάριο γονιμοποιηθεί, η προγεστερόνη προωθεί την ανάπτυξη αιμοφόρων αγγείων, που υποστηρίζουν την επένδυση του εσωτερικού της μήτρας (ενδομητρική κοιλότητα) και προάγει τους αδένες του ενδομητρίου να εκκρίνουν συστατικά, που θρέφουν το αρχόμενο έμβρυο. Στα πρώτα στάδια της εγκυμοσύνης, η προγεστερόνη ακόμα παράγεται από το ωχρό σωμάτιο και είναι βασική για την υποστήριξη της κύησης και τη σωστή εγκατάσταση του πλακούντα. Με την εγκατάσταση της πλήρους λειτουργίας του πλακούντα την 8η έως 12η εβδομάδα της κύησης, η παραγωγή της προγεστερόνης γίνεται από τον πλακούντα. Στη διάρκεια της κύησης, η προγεστερόνη έχει πολλαπλούς ρόλους, όπως την ανάπτυξη του μαζικού αδένα, την πρόληψη της πρόωρης γαλακτοφορίας και την ενδυνάμωση των μυών του πυελικού εδάφους, προετοιμάζοντας τους για τον τοκετό. Τα επίπεδα της προγεστερόνης στο σώμα της εγκύου αυξάνουν σταθερά καθόλη τη διάρκεια της κύησης έως και την έναρξη του τοκετού και τη γέννηση του νεογνού.

Αν η προγεστερόνη είναι απούσα ή τα επίπεδά της είναι πολύ χαμηλά, έχει ως αποτέλεσμα ακανόνιστη και βαριά εμμηνορρυσία. Πτώση των επιπέδων προγεστερόνης, στη διάρκεια της εγκυμοσύνης, μπορεί να οδηγήσει σε αποβολή ή πρόωρο τοκετό. Γυναίκες σε υψηλό κίνδυνο πρόωρου τοκετό λαμβάνουν θεραπεία με προγεστερόνη, προκειμένου να μειώσουν τοΝ κίνδυνο πρόωρου τοκετού.

Η θέση της προγεστερόνης στην κύηση είναι δεσπόζουσα. Η προγεστερόνη, ως μυοχαλαρωτική, προκαλεί συμπτώματα  γαστρεντερικής δυσανεξίας, όπως δυσπεψία και δυσκοιλιότητα. Επιπλέον, με τη μεσολάβηση της ορμόνης ριλαξίνης, η προγεστερόνη βοηθάει να μαλακώσουν οι χόνδροι, οι αρθρώσεις και οι σύνδεσμοι, ευθυνόμενη, έτσι, και για τους πόνους στα ισχία και την ηβική σύμφυση. Ακόμα και τα δόντια και τα ούλα επηρεάζονται από την επίδραση της προγεστερόνης, όπως και το δέρμα, που εμφανίζει ακμή κατά τη διάρκεια της κύησης.

H χρησιμότητα εξωγενούς χορήγησης προγεστερόνης, θεραπευτικά, έχει μελετηθεί σε όλα αυτά τα διαδοχικά στάδια της φυσιολογίας της γυναίκας και η αποτελεσματικότητα της έχει τεκμηριωθεί σε κάποια, ενώ σε κάποιες καταστάσεις χορηγείται εμπειρικά.

Ξεκάθαρη είναι η αναγκαιότητά της στην υποστήριξη εμφύτευσης των εμβρύων σε κύκλους τεχνητής γονιμοποίησης,  λόγω φαρμακευτικών χειρισμών, που έχουν προηγηθεί κατά την ωοθηκική διέγερση  και λόγω της ωοληψίας, κατά την οποία αφαιρούνται από την ωοθήκη και τα κύτταρα, που παράγουν την προγεστερόνη.

Στην περίπτωση της αποβολής 1ου τριμήνου, γνωρίζουμε ότι ένας αριθμός ασθενών έχει χαμηλά επίπεδα προγεστερόνης. Το ερώτημα είναι τα χαμηλά επίπεδα προγεστερόνης προκαλούν αποβολή ή η επαπειλούμενη αποβολή προκαλεί τα χαμηλά επίπεδα προγεστερόνης; Αυτή είναι μία ερώτηση, που δεν είναι πάντοτε εύκολο να απαντηθεί. Στην προσπάθεια πρόληψης των αποβολών, πολλοί γιατροί χορηγούν εξωγενώς προγεστερόνη, στην αρχόμενη κύηση, σε πολλούς ασθενείς. Και αυτή, όμως, η ενεργητική προσέγγιση δεν είναι ιδανική. Μελέτες δείχνουν ότι τα συμπληρώματα προγεστερόνης δεν προλαμβάνουν την αποβολή στον κοινό πληθυσμό εγκύων, ακόμα και όταν υπάρχει εικόνα επαπειλούμενης αποβολής.

Στην περίπτωση, όμως, του επαπειλούμενου πρόωρου τοκετού, υπάρχουν ξεκάθαρα δεδομένα, που καταδεικνύουν τη χρησιμότητα της χορήγησης προγεστερόνης στην πρόληψη του πρόωρου τοκετού και η τοκολυτική θεραπεία με τη χρήση σκευασμάτων προγεστερόνης αποτελεί σήμερα κοινή πρακτική για την πρόληψη του πρόωρου τοκετού στη μονήρη κύηση. Στη δίδυμη κύηση, τα αποτελέσματα των μελετών δεν είναι τόσο ενθαρρυντικά και αυτό φαίνεται να αποδίδεται στο διαφορετικό μηχανισμό, που προκαλεί τον πρόωρο τοκετό στη μονήρη από την πολύδυμη κύηση.

Παρά την τεράστια βιβλιογραφία γύρω από τις φυσιολογικές δράσεις και τη θεραπευτική χρησιμότητα της προγεστερόνης, υπάρχει ακόμα ακμάζον  ερευνητικό ενδιαφέρον για τις ενδείξεις και τη μέθοδο χορήγησης των προγεσταγόνων, που αποτελούν σύμμαχο της γυναίκας σε όλο το ηλικιακό της φάσμα.