ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗ: ΕΝΑ ΥΠΑΡΚΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΣΤΙΣ ΜΕΡΕΣ ΜΑΣ

ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗ: ΕΝΑ ΥΠΑΡΚΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΣΤΙΣ ΜΕΡΕΣ ΜΑΣ

Η 24η Μαρτίου έχει οριστεί ως η παγκόσμια ημέρα κατά της φυματίωσης (ΤΒ) που αποτελεί, ακόμα και σήμερα, ένα σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας. Η παγκόσμια ημέρα συμπίπτει με την επέτειο της ανακάλυψης του Μycobacterium tuberculosis από το Γερμανό μικροβιολόγο και νομπελίστα Robert Koch στις 24 Μαρτίου 1882. 

Eπιδημιολογικά στοιχεία για την παιδική ΤΒ

Η παιδική ΤΒ είναι σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ)  επιδημιολογικός δείκτης μετάδοσης της νόσου στην κοινότητα (child/adult notification rate). Παρά όμως τις εκεταμένες προσπάθειες επιδημιολογικής επιτήρησης, ευρείας χρήσης αντιφυματικών φαρμάκων, εφαρμογής εμβολιασμού με BCG εδώ και σχεδόν ένα αιώνα, καθώς και νεότερων διαγνωστικών μεθόδων, τα νούμερα σε παγκόσμιο επίπεδο  παραμένουν απογοητευτικά:  15-20% των ασθενών με ΤΒ παγκοσμίως είναι παιδιά, με πολλαπλάσια επίπτωση σε ενδημικές για τη νόσο χώρες (Αφρική, Ασία, χώρες πρώην Σοβιετικής Ενωσης). Περίπου 500.000 παιδιά νοσούν απο ΤΒ  ετησίως και από αυτά 64.000 κάθε χρόνο καταλήγουν από τη νόσο. Ας μην ξεχνούμε και την ανάδυση ανθεκτικών στελεχών στα αντιφυματικά φάρμακα τα τελευταία χρόνια: 40.000 παιδιά ανά έτος νοσούν από πολυανθεκτική ΤΒ παγκοσμίως. Όσον αφορά στη χώρα μας,  η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες  χαμηλού κινδύνου, καθώς σύμφωνα με πρόσφατα δημοσιευμένη μελέτη, κάθε χρόνο προσβάλλονται κατά μέσο όρο 5.3 ανά 100.000 παιδιά.

Ιδιαιτερότητες στη διάγνωση της παιδικής ΤΒ

Η ΤΒ στα παιδιά αποτελεί ενα ιδιαίτερο κεφάλαιο, καθώς δεν είναι σε καμία περίπτωση «μικρογραφία»  της νόσου των ενηλίκων. Τα παιδιά είναι στην συντριπτική τους πλειοψηφία ασυμπτωματικά,  με μη ειδικά ευρήματα από την ακτινολογική τους εικόνα και με δυσκολίες στη διάγνωση, καθώς στην πλειοψηφία των περιστατικών με ενεργό ΤΒ δεν απομονώνεται μυκοβακτηρίδιο από τις αναπνευστικές εκκρίσεις. Επιπλέον η  δερμοαντίδραση Mantoux, αν και χρησιμοποιείται ευρέως ως πρώτο βήμα για τη διάγνωση της λοίμωξης για πάνω από 100 χρόνια, φαίνεται πως έχει μέτρια ευαισθησία και ειδικότητα.

Τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιούνται μέθοδοι ανίχνευσης παραγωγής ιντερφερόνης-γ (IGRAs) (QFT-IT/ T.SPOT.TB ), όπως και νεότερες μοριακές μέθοδοι που ανιχνεύουν ταυτόχρονα τυχόν υπαρξη αντοχής σε πρωτεύοντα αντιφυματικά φάρμακα.

Θεραπεία και πρόληψη της παιδικής ΤΒ

Η θεραπεία τόσο της πνευμονικής  ΤΒ όσο και της λανθάνουσας φυματιώδους μόλυνσης αποτελεί ένα ιδιαίτερο κεφάλαιο, αξίζει όμως να σημειωθεί οτι τα σχήματα που χρησιμοποιούνται είναι πλέον βραχύτερα και καλά ανεκτά από τον παιδιατρικό πληθυσμό.

Όσον αφορά το εμβόλιο BCG είναι το μόνο διαθέσιμο σήμερα για την πρόληψη της νόσου, αν και η αποτελεσματικότητα του στην πρόληψη της πνευμονικής ΤΒ του ενήλικα αμφισβητείται. Υψηλότερη αποτελεσματικότητά παρουσιάζει στην πρόληψη της φυματιώδους μηνιγγίτιδας και της κεγχροειδούς φυματίωσης, επιπλοκών που εμφανίζονται σε παιδιά μικρής ηλικίας. Αντίθετα, σε παιδιά μεγαλύτερα των 6 ετών, στα οποία εφαρμόζεται σήμερα ο εμβολιασμός, διατρέχουν το μικρότερο κίνδυνο να εκδηλώσουν, εάν μολυνθούν, σοβαρές μορφές νόσου. Σύμφωνα και με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμού 2015, δεν συνιστάται ο καθολικός εμβολιασμός στην παιδική ηλικία, αλλά  στοχευμένα  στη γέννηση σε ομάδες υψηλού κινδύνου, όπως μετανάστες με καταγωγή από χώρες υψηλής επίπτωσης της νόσου, καθώς και σε παιδιά που έρχονται σε επαφή με πάσχοντα ενήλικα που δε συμμορφώνεται στη θεραπεία ή πάσχει από πολυανθεκτική ΤΒ.

Η εκρίζωση της ΤΒ αποτελεί απώτερο στόχο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Μέχρι το 2025 υπάρχει πρόβλεψη για εφαρμογή  νέων, ακριβέστερων  και  ταχύτερων εργαστηριακών  μεθόδων διάγνωσης. Ταυτόχρονα, ο Οργανισμός στοχεύει σε ακόμη βραχύτερα θεραπευτικά σχήματα αλλά και νεότερα παιδιατρικά σκευάσματα, καθώς και στην παρασκευή νέων εμβολίων που θα είναι αποτελεσματικά στην πρόληψη τόσο της ΤΒ μόλυνσης όσο και της νόσου σε παιδιά και ενήλικες. Μέχρι τότε, όμως, ο ιατρικός κόσμος οφείλει να είναι σε εγρήγορση με στόχο την έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία ενός νοσήματος που εξακολουθεί και απειλεί τη δημόσια υγεία.

Λία Συρίδου, MD, PhD, Παιδίατρος-Λοιμωξιολόγος, Υπεύθυνη Ιατρείου Λοιμώξεων, Παιδιατρικό Κέντρο Αθηνών.


Βιβλιογραφία

Sollai S, Galli L, de Martino M, Chiappini E. Systematic review and meta-analysis on the utility of Interferon-gamma release assays for the diagnosis of Mycobacterium tuberculosis infection in children: a 2013 update. BMC Infect Dis. 2014;14 Suppl 1:S6.

Syridou G, Mavrikou M, Amanatidou V et al. Trends in the epidemiology of childhood tuberculosis in Greece. Int J Tuberc Lung Dis 2012; 16: 749-55.

Guidance for national tuberculosis programmes on the management of tuberculosis in children (WHO/HTM/TB/2014.03) Available at http://apps.who.int/medicinedocs/documents/s21535en/s21535en.pdf. Accessed  March 23, 2015.

http://www.keelpno.gr/Portals/0/Αρχεία/Προλαμβάνονται με εμβολιασμό/Εγκύκλιοι ΥΥ για Εμβολιασμούς/ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΩΝ ΕΦΗΒΩΝ & ΠΑΙΔΙΩΝ_2015.pdf