Κρυψορχία και ανδρική γονιμότητα

Κρυψορχία και ανδρική γονιμότητα

Γράφει ο Νίκος Μπαλτογιάννης, Παιδοχειρουργός, Διευθυντής Παιδοχειρουργικού Τμήματος, Παιδιατρικό Κέντρο Αθηνών

Η κρυψορχία αποτελεί τη συχνότερη συγγενή ανωμαλία των έξω γεννητικών οργάνων στα παιδιά. Ορίζεται ως η αδυναμία ανεύρεσης του ενός ή και των δύο όρχεων στο όσχεο, στην ηλικία του πρώ­του έτους. Παρατηρείται στο 1,8-8,4% των τελειόμηνων νεογνών και στο 20-30% στα πρόωρα νεογνά. Τα ποσοστά αυτά μειώνονται σε 0,8-1,3% τον τρίτο μήνα ζωής, καθώς κρίνεται απίθανη η αυτόματη κάθοδος των όρχεων, μετά την ηλικία αυτή. Σε ποσοστό μεγαλύτερο του 30-40% των ασθενών με κρυψορχία, συνυπάρχουν και άλλες συγγενείς ανωμαλίες (βουβωνοκήλη, υποσπαδίας, γαστρόσχιση, ομφαλοκήλη, διανοητική καθυστέρηση, κ.λπ.). Στα 2/3 των περιπτώσεων, η κρυψορχία είναι ετερόπλευρη, ενώ στο υπόλοιπο 1/3 αμφοτερόπλευρη.

Η διάγνωση γίνεται άμεσα, μετά τη γέννηση ή συνηθέστερα κατά τις εξετάσεις παρακολούθησης, που ακολουθούν. Η κλινική εξέταση θα προσδιορίσει τη θέση του όρχεως καθώς και το μέγεθος αυτού σε σχέση με την ηλικία. Υπάρχουν και άλλες παρόμοιες συγγενείς ανωμαλίες θέσης του όρχεως, που συχνά παραπλανούν το μη έμπειρο παιδίατρο, στις οποίες ανήκουν οι ανασπώμενοι όρχεις και η εκτοπία.

Η αιτιολογία της κρυψορχίας είναι σύνθετη και φαίνεται να σχετίζεται με κάποια διαταραχή στο ενδοκρινικό σύστημα του εμβρύου, σε συνδυασμό με κάποιες γονιδιακές ανωμαλίες.

Είναι γνωστό ότι η ανδρική συμμετοχή στο πρόβλημα της στειρότητας δεν είναι καθόλου αμελητέα. Έχει αποδειχθεί ότι ο άνδρας είναι αποκλειστικά υπεύθυνος για τη στειρότητα ενός ζευγαριού σε ποσοστό 20% και συνυπεύθυνος για το ίδιο πρόβλημα σε ποσοστό 30%. Διεθνείς μελέτες έχουν αποδείξει πως η ποιότητα του σπέρματος ελαττώνεται σε ποσοστό 44 – 49% στους ασθενείς, που παρουσιάζουν ετερόπλευρη κρυψορχία. Αναλύσεις σπέρματος σε άτομα, που χειρουργήθηκαν σε ηλικίες μικρότερες των 2 ετών, έδειξαν ότι το ακόλουθο σπερμοδιάγραμμα ήταν εντός των φυσιολογικών ορίων σε ένα ποσοστό, που έφθανε μέχρι και το 87,5%.

Η διάγνωση της κρυψορχίας τίθεται με την κλινική εξέταση και δεν απαιτείται κάποιο διαγνωστικό μέσο. Η επίσκεψη στον παιδοχειρουργό θα καθορίσει το είδος της κρυψορχίας:

- κρυψορχία με ψηλαφητό όρχι: ο όρχις βρίσκεται κατά μήκος του βουβωνικού πόρου

- κρυψορχία με μη ψηλαφητό όρχι: ο όρχις δεν ψηλαφιέται σε καμία θέση. Αυτό σημαίνει ότι βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μία από τις ακόλουθες καταστάσεις: ο όρχις είναι ενδοκοιλιακός, με φυσιολογικό μέγεθος και δομή, ο όρχις είναι ατροφικός, πολύ μικρός και δεν μπορούμε να τον αισθανθούμε με τα χέρια μας, και τέλος υπάρχει αγενεσία του όρχεως, όπου ο όρχις δεν είναι εμφανής, διότι δεν υπάρχει και δεν έχει ποτέ σχηματιστεί ποτέ. Οι ατροφικοί όρχεις δεν είναι λειτουργικοί και στο μέλλον υπόκεινται  σε νεοπλασματική εκφύλιση, οπότε θα πρέπει γενικά να αφαιρούνται χειρουργικά.

Η τρέχουσα Ευρωπαϊκή ομοφωνία βασισμένη σε αποδείξεις (evidence-based consensus) συνιστά την αντιμετώπιση της κρυψορχίας στην ηλικία 6-12 μηνών. Εάν η ορχεοπηξία γίνει σε ηλικία μικρότερη των 2 ετών, η συχνότητα γονιμότητας κυμαίνεται στο 87%, ενώ εάν η επέμβαση καθυστερήσει μετά την εφηβεία, η γονιμότητα πέφτει στο 14%. Επίσης, εάν η χειρουργική επέμβαση γίνει νωρίτερα του έτους, μειώνει τον κίνδυνο της στειρότητας και του καρκίνου των όρχεων. Ασθενείς, με ιστορικό κρυψορχίας, έχουν 4-5/πλάσιο κίνδυνο να εμφανίσουν καρκίνο όρχεως, έναντι του γενικού πληθυσμού. Σε ασθενείς, με καρκίνο όρχεως, το 10-20% έχουν ιστορικό κρυψορχίας.

Στόχος της θεραπείας είναι να τοποθετήσουμε τον όρχι στο όσχεο, ώστε να βελτιωθούν οι πιθανότητες γονιμότητας, να μειωθεί ο κίνδυνος για νεοπλασία, ο κίνδυνος συστροφής και ο κίνδυνος κάκωσης από αμβλύ τραυματισμό. Η θεραπεία της κρυψορχίας είναι χειρουργική και συνίσταται στην καθήλωση του όρχεως στο όσχεο. Τόσο η επέμβαση όσο και η ανάρρωση είναι ιδιαίτερα ανεκτές από το βρέφος. Θεαματικά αποτελέσματα, τόσο διαγνωστικά όσο και θεραπευτικά, φέρει η λαπαροσκοπική χειρουργική προσπέλαση του ενδοκοιλιακού όρχι.

Η απόφαση, λοιπόν, για έγκαιρη χειρουργική αποκατάσταση είναι η θεραπεία εκλογής. Η ολοκληρωμένη αντιμετώπιση του παιδιού με κρυψορχία περιλαμβάνει επιπλέον την τακτική παρακολούθηση τουλάχιστον μία φορά το χρόνο, κλινικά και υπερηχογραφικά.