Ηλίαση και Θερμοπληξία

Ηλίαση και Θερμοπληξία

Γράφει ο Ανδρέας Μ. Φρετζάγιας, MD, PhD, FAAP, Καθηγητής Παιδιατρικής, Επιστημονικός Σύμβουλος Διοίκησης στο Παιδιατρικό Κέντρο Αθηνών

Ο όρος ηλίαση πρέπει να αντιδιαστέλλεται με τον όρο θερμοπληξία. Μεταξύ τους, ως κλινικές καταστάσεις, έχουν ομοιότητες, αλλά και θεμελιώδεις διαφορές. Κοινός παρανομαστής είναι το θερμορυθμιστικό μας κέντρο, που βρίσκεται σε συγκεκριμένη περιοχή του υποθαλάμου του εγκεφάλου και λειτουργεί ακριβώς όπως ο θερμοστάτης. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, είναι ρυθμισμένος στους 37°C.

Συγκεκριμένα, στα εμπύρετα νοσήματα παράγονται πυρετογόνες ουσίες, οι οποίες μετατοπίζουν το θερμοστάτη σε υψηλότερο σημείο π.χ. 39°C . Έτσι, όμως, διασφαλίζεται ότι η θερμοκρασία  σώματος είναι ελεγχόμενη και ότι δε θα υπερβεί το σημείο, που ορίζει ο θερμοστάτης. Για το  λόγο αυτό, ο πυρετός δεν προκαλεί εγκεφαλική βλάβη. Αντίθετα, σε περίπτωση παρατεταμένης παραμονής του ατόμου σε ελεύθερο περιβάλλον υψηλής θερμοκρασίας και υγρασίας, πολύ περισσότερο συνδυαζόμενο  με βαρεία μυϊκή εργασία ή και άθληση, η θερμοκρασία σώματος ανεβαίνει ανεξέλεγκτα (υπερθερμία), γιατί ο θερμοστάτης εξακολουθεί και παραμένει στους  37°C, καθώς δεν προϋπήρχε εμπύρετο νόσημα να το μετατοπίσει σε υψηλότερο σημείο. Για το λόγο αυτό, η κεντρική θερμοκρασία σώματος υπερβαίνει ακόμη και το όριο των 40°C και δημιουργούνται ανεπανόρθωτες βλάβες στον εγκέφαλο και σε άλλα όργανα και συστήματα του οργανισμού.

ΗΛΙΑΣΗ

Όπως και ο ίδιος ο όρος υπονοεί, πρόκειται για παθολογική κατάσταση, σχετιζόμενη με παρατεταμένη άμεση έκθεση στον ήλιο, ιδιαίτερα κατά τις ώρες μέγιστης ακτινοβολίας (μεσημεριανές). Τα συμπτώματα,  κυρίως, οφείλονται σε απώλεια νερού και ηλεκτρολυτών και περιλαμβάνουν ερυθρό και θερμό  δέρμα, ταχυκαρδία, κεφαλαλγία, ναυτία, εμέτους, ίλιγγο, παραισθήσεις και σε βαρείες περιπτώσεις πυρετό ( 39°C ), σπασμούς και απώλεια συνείδησης. Από θεραπευτικής πλευράς, ο άρρωστος τοποθετείται σε δροσερό, σκιερό μέρος, με ελεύθερη κυκλοφορία αέρα, χορηγούνται κλασματικά άφθονα υγρά, εκτός από καφέ και αλκοόλ, αφαιρούνται τα ρούχα και καταποντίζεται με νερό και κρύα επιθέματα. Στην πρόληψη περιλαμβάνονται η αποφυγή άμεσης έκθεσης στον ήλιο, κατά τις μεσημεριανές ώρες, η χρήση καπέλου, η συχνή εφαρμογή αντηλιακής κρέμας με υψηλό δείκτη προστασίας, η άφθονη κατανάλωση νερού και χυμών φρούτων και μικρά, συχνά γεύματα, χωρίς λιπαρά.

Τονίζεται με έμφαση ότι τα νεογνά και τα βρέφη δε θα πρέπει να εκτίθενται άμεσα  στον ήλιο, ακόμη και αν φορούν καπέλο. Στα μεγαλύτερα βρέφη και νήπια, η έκθεση στον ήλιο είναι περιορισμένη (30’- 60’) και πάντοτε με πλατύγυρο καπέλο και συχνή εφαρμογή κρέμας με υψηλό δείκτη προστασίας. Γενικά, τα παιδιά δεν έχουν κανένα λόγο να βρίσκονται εκτεθειμένα στον ήλιο, ακόμη και στη θάλασσα, τις ώρες μέγιστης ακτινοβολίας. Υπενθυμίζεται ότι ηλιακά εγκαύματα, ακόμη και 1ου βαθμού, στην παιδική ηλικία έχουν ενοχοποιηθεί για μελάνωμα στις μεγαλύτερες ηλικίες.

 ΘΕΡΜΟΠΛΗΞΙΑ

Είναι σοβαρή και απειλητική κατάσταση για τη ζωή. Η κεντρική θερμοκρασία σώματος υπερβαίνει τους 40°C. Διακρίνεται στην κλασική θερμοπληξία ηρεμίας και σε αυτήν, λόγω άσκησης. Η πρώτη ουσιαστικά αφορά τα άτομα, που ανήκουν σε ακραίες ηλικίες, δεν είναι εγκλιματισμένα, ή πάσχουν από χρόνιες παθήσεις και βρίσκονται σε φαρμακευτική αγωγή. Η 2η  πλήττει, κατά κύριο λόγο, νεαρά άτομα αθλούμενα ή εργαζόμενα στην  ύπαιθρο, σε ακραίες περιβαλλοντικές θερμοκρασίες.

Τα πρώιμα συμπτώματα της θερμοπληξίας είναι ανάλογα της ηλίασης. Στα όψιμα συμπτώματα περιλαμβάνονται σοβαρές εκδηλώσεις από τον εγκέφαλο, τους νεφρούς, το αίμα, το μυοκάρδιο, τους πνεύμονες και το δέρμα. Η αντιμετώπιση πρέπει να είναι άμεση και μάλιστα σε χρόνο μικρότερο από 2 ώρες, διαφορετικά οι εγκεφαλικές βλάβες είναι μόνιμες. Σημειώνεται ότι οι προσπάθειες περιλαμβάνουν άμεση ελάττωση της θερμοκρασίας, κατά τα ανάλογα της ηλίασης και έγκαιρη μεταφορά στο Νοσοκομείο.