Αλλεργίες στα τρόφιμα

Αλλεργίες στα τρόφιμα

Γράφει η Σταυρούλα Γιαβή, Αλλεργιολόγος Παίδων – Ενηλίκων, Διευθύντρια Αλλεργιολογικής Κλινικής, Ιατρικό Κέντρο Αθηνών

Η τροφική αλλεργία αναγνωρίζεται,  πλέον, ως  συχνό και αυξανόμενο σε συχνότητα αίτιο επίσκεψης στα Επείγοντα και Τακτικά Παιδιατρικά Ιατρεία. Ως τροφική αλλεργία ορίζεται η υπο-κατηγορία ανεπιθύμητων αντιδράσεων σε τροφές, για τις οποίες καταδεικνύεται ανοσολογικός μηχανισμός. Η υποψία τροφικής αλλεργίας μπαίνει, είτε, όταν συγκεκριμένα συμπτώματα παρουσιάζονται λίγα λεπτά έως και μερικές ώρες μετά από τη βρώση τροφής (άμεσου τύπου αντιδράσεις ή IgE-μεσολαβούμενες), είτε στα πλαίσια διερεύνησης νοσημάτων, των οποίων τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν  μετά από μέρες ή και εβδομάδες μετά από συνεχή έκθεση στην τροφή, όπως είναι η ατοπική δερματίτιδα, η αλλεργική πρωκτοκολίτιδα, η ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα ή η ηωσινοφιλική γαστρεντερίτιδα (non-IgE- μεσολαβούμενες, κυτταρομεσολαβούμενες ή επιβραδυνόμενου τύπου αντιδράσεις). Τα συμπτώματα της άμεσου τύπου αντίδρασης  μπορεί να προέρχονται από το δέρμα (κνίδωση, αγγειοοίδημα), από το αναπνευστικό σύστημα (ρινική καταρροή, βήχας, δύσπνοια), το πεπτικό σύστημα (έμετοι, διάρροια, κοιλιακό άλγος) ή το καρδιαγγειακό σύστημα (ζάλη, απώλεια συνείδησης) ή το νευρικό (σπασμοί). Συμπτώματα ή σημεία από τις κυτταρομεσολαβούμενες αντιδράσεις είναι συνήθως από το γαστρεντερικό σύστημα και μπορεί να είναι έμετοι, κολικοί, διάρροιες, παρουσία αίματος στα κόπρανα,  ανεπαρκής πρόσληψη βάρους, αναιμία, ηωσινοφιλία κ.ά.

Το λεπτομερές και στοχευμένο ιστορικό του παιδιού με βάση την ηλικία του (το οποίο πρέπει να περιλαμβάνει και αναλυτικό ιστορικό διατροφής τόσο του παιδιού όσο και της θηλάζουσας μητέρας σε περίπτωση που το παιδί θηλάζει), αποτελεί το σημαντικότερο εργαλείο του Αλλεργιολόγου. Η ακριβής καταγραφή των συμπτωμάτων και ο χρόνος εμφάνισής τους μετά τη βρώση της τροφής, ο πιθανός ποιοτικός και ποσοτικός προσδιορισμός της ένοχης τροφής ή συστατικών του τροφίμου και η επεξεργασία του, συνυπάρχουσες  καταστάσεις (λοιμώξεις, άσκηση) και το ατομικό ιστορικό αλλεργίας σε άλλες τροφές είναι κάποιες από τις  πληροφορίες που συλλέγονται από το ιστορικό, προκειμένου  να αποκλειστεί η τροφική αλλεργία, ή να γίνει η σωστή επιλογή των κατάλληλων διαγνωστικών εξετάσεων για την επιβεβαίωση της διάγνωσης. Σε περίπτωση αναφυλακτικής αντίδρασης (δυνητικά επικίνδυνη αντίδραση για τη ζωή του παιδιού) θα πρέπει πάντοτε να δίνεται γραπτό πλάνο αντιμετώπισης της αναφυλαξίας για μία αντίδραση μετά  από τυχαία έκθεση του παιδιού στο ίδιο αλλεργιογόνο Το σετ αυτό  περιλαμβάνει απαραίτητα και  αυτοενιέμενη αδρεναλίνη (φάρμακο εκλογής για την αναφυλαξία), στη  χρήση της οποίας θα πρέπει να εκπαιδεύονται όσοι φροντίζουν το παιδί.

Στην περίπτωση της πιθανής άμεσου τύπου αντίδρασης ζητείται ο προσδιορισμός της συγκέντρωσης των ειδικών για τα αλλεργιογόνα της τροφής IgE στον ορό  (αιματολογική εξέταση RAST ή CAP) καθώς και η διενέργεια δερματικών test στα αντίστοιχα τροφικά αλλεργιογόνα και σε τροφές που μπορεί να προκαλέσουν διασταυρούμενη αντίδραση. Με βάση τα αποτελέσματα των εξετάσεων αποφασίζεται αν θα γίνει τροφική πρόκληση, με την  οποία βεβαιώνεται ή αποκλείεται η αλλεργία. Στην καθημερινή πράξη, ο συνδυασμός του πειστικού και πρόσφατου ιστορικού αλλεργικής αντίδρασης και η παρουσία ειδικών ΙgE είναι αρκετά, ώστε να μπει η διάγνωση και να μην υποβληθεί το παιδί σε αυξημένου κινδύνου τροφική πρόκληση.

Στην περίπτωση υψηλής κλινικής υποψίας κυτταρομεσολαβούμενης αντίδρασης συστήνεται αποκλεισμός των ενοχοποιούμενων τροφών για κάποιο διάστημα, εκτίμηση της ανταπόκρισης στο κλινικού χειρισμού και μόνο σε επιμονή συμπτωμάτων καταφεύγουμε  σε ενδοσκόπηση και βιοψία ιστού για αναζήτηση και καταμέτρηση ηωσινόφιλων.

Η διαδικασία επανεκτίμησης της τροφικής αλλεργίας αποτελεί σημαντικό μέρος της σωστής αντιμετώπισής της μακροπρόθεσμα, καθώς πρόκειται για μία ‘δυναμική’ κατάσταση, η οποία εξελίσσεται, ‘μεταλλάσσεται’ ή περιορίζεται με το χρόνο και δε θα πρέπει να αμελείται από τους γονείς, προκειμένου να αποφεύγονται άσκοπες και στρεσογόνες δίαιτες αποκλεισμού.