«ΕΝΟΧΟ» ΚΑΙ ΓΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΟ ΤΣΙΓΑΡΟ

«ΕΝΟΧΟ» ΚΑΙ ΓΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΟ ΤΣΙΓΑΡΟ

Ήταν γνωστό ότι το κάπνισµα συµβάλει σηµαντικά στην πρόκληση διαβήτη, ειδικά στις περιπτώσεις που υπάρχουν και άλλοι παράγοντες, όπως καθιστική ζωή, περισσότερα κιλά κ.ά. Ωστόσο, πρόσφατα ο αµερικανός Επίτροπος για θέµατα ∆ηµόσιας Υγείας, Boris Lushniak, ξεκαθάρισε, µιλώντας στον Λευκό Οίκο, πως το κάπνισµα όχι απλώς συµβάλει στην εκδήλωση της νόσου, αλλά ότι οι καπνιστές έχουν από 30% έως 40% υψηλότερο κίνδυνο να αναπτύξουν σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ, συγκριτικά µε τους µη καπνιστές. Στις µελέτες που αναφέρθηκε υπήρχαν συσχετίσεις του καπνίσµατος µε τη διαταραγµένη ανοχή γλυκόζης, έναν «προθάλαµο» του διαβήτη. Αυτά τα άτοµα, που παρουσιάζουν τις εν λόγω διαταραχές, θεωρητικά έχουν προδιαβήτη, δηλαδή µία κατάσταση που αν την αφήσεις θα εξελιχθεί σε διαβήτη, εάν όµως λάβεις τα απαραίτητα µέτρα µπορείς να τον αποφύγεις.

Σήµερα, µέσα από νεότερα δεδοµένα, φαίνεται πια ξεκάθαρα ότι υπάρχει άµεση σχέση του διαβήτη µε το κάπνισµα. Μάλιστα, η σχέση είναι τόσο «στενή», που έχει αποδειχθεί πως όσα περισσότερα τσιγάρα καπνίζει κάποιος, τόσες περισσότερες πιθανότητες έχει να εκδηλώσει διαβήτη. Το ποιο ακριβώς είναι το όριο που κάνει τη διαφορά δεν είναι γνωστό. Σίγουρα όµως θέλει συζήτηση του ασθενή µε το θεράποντα ιατρό, τη στιγµή µάλιστα που είναι καλά τεκµηριωµένη και η αύξηση του σωµατικού βάρους µε τη διακοπή του καπνίσµατος. Πρέπει δηλαδή να προσπαθήσουµε να κάνουµε καλό (διακοπή καπνίσµατος), χωρίς να προκαλέσουµε άλλο κακό (αύξηση σωµατικού βάρους).

Και τότε τι κάνουµε; Η απάντηση βρίσκεται στο γεγονός της σύνδεσης του καπνίσµατος µε πολλές άλλες αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία µας. Έτσι, αν βοηθήσουµε αυτόν που προσπαθεί να διακόψει το κάπνισµα να µην πάρει βάρος εξαιτίας της διακοπής του, αλλάζοντας το πρότυπο διατροφής αλλά και άσκησης, µειώνεται ο κίνδυνος να πέσει στο κενό η προσπάθεια αποφυγής του διαβήτη.

Σχολιάζοντας τη σχέση καπνίσµατος και προδιαβήτη, η καθηγήτρια Serena Tonstad από τη Σχολή ∆ηµόσιας Υγείας του Πανεπιστηµίου Loma Linda  της California (στην Αµερική τα άτοµα µε προδιαβήτη είναι περίπου 80 εκατοµµύρια), εξηγεί πώς είναι σηµαντικό «όταν ασχολούµαστε µε το διαβητικό, να µην εστιάζουµε µόνο στη ρύθµιση του σακχάρου και στα φάρµακα». Κάτι βεβαίως που στην Ελλάδα το κάνουµε, όσοι ασχολούµαστε µε το διαβήτη από ετών και όχι µόνο τώρα, που οι από κοινού οδηγίες της ADA/EASD 2013 (Αµερικανική και Ευρωπαϊκή Εταιρεία ∆ιαβήτη) το συστήνουν, αναφέροντας την κλασική πλέον διαπίστωση «one size does not fit all».

Τα στοιχεία, πάνω στα οποία στηρίχθηκε αυτή η επισήµανση, προέρχονται από µία µετά –ανάλυση πολλών µελετών, οι οποίες ήταν προοπτικές µελέτες (πιο αξιόπιστες δηλαδή) και περιελάµβαναν σχεδόν 4 εκατοµµύρια άτοµα, τα οποία όµως δεν έπασχαν από διαβήτη στην αρχή της έρευνας. Από αυτά, ανέπτυξαν διαβήτη περίπου 140.000. Οι καπνιστές, συγκρινόµενοι µε τους µη καπνιστές, είχαν µεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν διαβήτη, που όταν αυξάνονταν ο αριθµός των τσιγάρων (µέτριοι καπνιστές µέχρι 15 τσιγάρα την ηµέρα, βαρείς πάνω από 15) αυξανόταν σε στατιστικά σηµαντικό βαθµό και ο κίνδυνος.

Από µία άλλη σκοπιά τώρα, η αντίσταση στην ινσουλίνη είναι ο βασικός παράγοντας πάνω στον οποίο σήµερα στηρίζεται η παθοφυσιολογία του διαβήτη. Αυτός ο όρος σηµαίνει, µε απλά λόγια, ότι για να πάρεις την ίδια ρύθµιση στο σάκχαρο ενός διαβητικού χρειάζεσαι περισσότερη ινσουλίνη από ότι σε ένα µη διαβητικό. Βρέθηκε λοιπόν ότι µε τη διακοπή, ή τον περιορισµό του καπνίσµατος, αυτή η αντίσταση στην ινσουλίνη µειώνεται παρά την αύξηση του βάρους (η οποία πιθανώς συµβαίνει λόγω αύξησης της κορτιζόλης) και φθάνει στο επίπεδο των µη καπνιστών σε µερικά χρόνια (5 έτη για τις γυναίκες και 10 έτη για τους άνδρες), κάτι νοµίζω πολύ σηµαντικό.

Το κάπνισµα αυξάνει από µία άλλη πλευρά την ινσουλινοαντίσταση και το σάκχαρο µέσα από αύξηση του λεγόµενου οξειδωτικού stress και των δεικτών φλεγµονής. Υποδοχείς για τη νικοτίνη έχουν επίσης βρεθεί στα βήτα κύτταρα του παγκρέατος και έτσι θα µπορούσε το κάπνισµα να µειώσει την παραγωγή ινσουλίνης από αυτά. Μάλιστα έχει βρεθεί πώς όταν η έγκυος καπνίζει, τα βήτα κύτταρα του βρέφους βλάπτονται από το κάπνισµα της µητέρας.

Τη σηµασία των ανωτέρω τονίζει και ο συνάδελφος Dr. Tonstad από το Oslo University Hospital της Νορβηγίας, υπεύθυνος Προληπτικής Ιατρικής σε θέµατα παχυσαρκίας. Ο ίδιος συστήνει, για την αποµάκρυνση του κινδύνου αύξησης του βάρους εξ αιτίας της διακοπής του καπνίσµατος, την άσκηση, τη δίαιτα αλλά και, αν χρειαστεί, τη χρήση των φαρµάκων για τη διακοπή του καπνίσµατος (buproprion, varenicline patch νικοτίνης κλπ.). Τα εν λόγω φάρµακα κυκλοφορούν και στη χώρα µας και η varenicline έχει δώσει, µε βάση την εµπειρία µας, πολύ καλά αποτελέσµατα.

Από την άλλη µεριά, έχουµε καταιγιστικές εξελίξεις στο θέµα της θεραπείας του διαβήτη µε φάρµακα που κάνουν απλούστερη τη ζωή των διαβητικών και υπόσχονται την υγεία των βήτα κυττάρων του παγκρέατος σε αντίθεση µε τα πιο παλαιά.

Δεν είµαστε λοιπόν άοπλοι απέναντι στις µάστιγες του διαβήτη, της παχυσαρκίας και του µεταβολικού συνδρόµου. Και αυτό µόνο αισιοδοξία µπορεί να προσφέρει. 

Σωτήρης Αδαµίδης, MD, PhD Παθολόγος, Διευθυντής Παθολογικής Κλινικής Ιατρικού Κέντρου Αθηνών.